POHÃ ÑANA

Menta (Mentha piperita).
Pohã ñana hy akuavureíva, ojepuru hogue
pirukue téra ikyryiva.
Oguerekóva: Pohã piro y ombosyryry
ha omboguapy porava hiupy ñande
py’ápe. Ombogue tyevu ha ohapejoko
py ahái, ombovevúi opáichagua mbd’asy,
akãnga’u ha pyajere. Hy’ akuã mbarete rupi
omonguera tisyry térã tipa’ã ha omopotĩ
руtu rape.
Nemboheta: péva ningo heta hapo syryry
ha pya’e hoky, upéicha rupi ningo ipya’e
ha ndahasyiete iñemoña.

La menta (Mentha piperita).
Planta herbácea y aromática, la parte utilizada de esta planta es la hoja, seca o al natural.
Usos medicinales: Actúa como descon-gestionante, digestivo y refrescante. Está indicada para ayudar y facilitar las diges-tiones. Elimina los gases y flatulencias, alivia la acidez estomacal, disminuye los dolores y combate los mareos y náuseas. Su fuerte aroma despeja las vías respiratorias, por lo que resulta adecuada para los resfriados y problemas pulmonares.
Propagación: tiene unos rizomas subterráneos que rápidamente producen brotes, facilitando la obtención de nuevas plantitas.

Cedrón Kapi’i (Cymbopogon citratus)

Ko pohã ñana ningo umi hogue puku ha ikapi’íva rehegua, ary pukukue javeve hoky ha okakuaa, hy’akuãvureíre opa henda rupi ojekuaa.

Opu’ã porã ñane retãme, ko’árupiguavoi ningo ko kapi’i.

Oñeguenohæ ningo chugui ñandyry ojoguáva limõme hy’akuã ha upéva ojepuru ñati’¤ ñemondyirã.

Pohã oguerekóva: Péva ningo omo^ porã ñande retepy, omo^ porã py’a ha omboguejy tyevu.

Péva ningo reikyt†rõ nerãire ojoko tãikua. Hykue ningo omboguejy avei akãnundu. Ñemboheta: Péva ningo katu^nte heta ita’yra’i hapo jerére jaguerovasérõ.

Cedrón Capii (Cymbopogon citratus)

Es una planta herbácea, de la familia de la gramíneas, perenne y aromática, es muy conocida y distinguida por su suave y agradable aroma; crece bien en las regiones tropicales de donde es originaria.

Cultivada por su aceite esencial denominado Citronela de olor a limón, es muy utilizado como repelente de mosquitos.

Usos medicinales: Es carminativo, digestivo y para el tratamiento de flatulencias. Restregando sus hojas por los dientes se previene la caries dental.

En infusión se utiliza como tónico aromático y febrífugo. Propagación: Se propaga fácilmente por esquejes o hijuelos.

Ruda (Ruta graveolens) Ko pohã ñana hakã hetáva ningo ojegueruva’ekue Európagui.

Péva ningo ojeguereko yvotyt†pe isa’y porã rupi hogue ha okakuaa porã rupi taha’épa yvykã térã arahakúpe.

Hy’akuã mbarete rupi iñambue mayma pohã ñanágui.

Ojepuru pohãramo ha avei hi’upy ñemohy’akuãrã.

Pohã oguerekóva: Ko pohã ningo imbareteterei ha upéicha rupi mich^mínte jaoipuruva’erã.

Oguereko vitamína C ha upéva iporã tãimbírape.

Ombosyry porã tuguy, ojuka sevo’i ha omoingo porã tyepy.

Ñemboheta: Ikatu ñamoñemuña hakãnguégui.

Ruda (Ruta graveolens) Arbusto muy ramificado nativo del sur de Europa.

Se suele cultivar como planta ornamental de jardín por sus hojas azuladas y por su tolerancia a suelos secos y al calor.

La planta entera tiene un aroma intenso característico difícil de confundir con otros. También se cultiva como hierba medicinal y condimento.

En cultivo de huertas actúa como repelente de ataques de insectos y plagas.

Uso medicinal: Esta planta se debe usar en pequeñas cantidades debido a su toxicidad.

Se considera antiescorbútica por su gran contenido de vitamina C.

Es utilizado para casos de espasmos gastrointestinales, parasitosis y problemas circulatorios.

Propagación: a través de varetas.

Salvia (Salvia officinalis)

Ko pohã ñana ningo hogue ary pukukue javeve, hogue pe, ijapy po’i ha hajygue jekuaa, ipoty saingopa moroti hovypytã nungáva.

Pohã oguerekóva: Ojokóva ty’ái soro, omoingo porãva kuña ryguyguejy,

tyepypegua, ojukáva mymbachu’ieta ha omonguera pya’éva ñekyt^.

Ñemboheta: Arahaku jave ningo pya’e añembohapo hakãgui.

Salvia (Salvia officinalis)

Es una planta perenne aromática, tallos erectos, hojas pecioladas,

con la nervadura bien marcada, flores blancovioláceas en racimos.

Usos medicinales: antisudorífica, emenagoga, estimulante, antiespasmódica, astringente y antiséptica.

Propagación: Se propagan fácilmente por esquejes durante la estación cálida.

Manzanilla (Anthemis arvensis)

Péva ningo hy’akuãvurei ha ojegueruva’ekue Európagui, ndaijyvatéi, ha’e ningo umi margaritakuéra rehegua.

Ipoty ningo pe arapoty opakuévo, ijapyte sa’yju ha morot^ pe ijerére.

Opu’ã porãiterei ñane retãme, py’ainte jahecháne ipotypárõ pe tape’yke térã kokue rehe.

Pohã oguerekóva: Ja’u térã jajepicharamo pype pya’e omboguejy ruru opáichagua. Pya’e ombopere jai ha omoingo porã tyepy.

Péva ningo ñanembojuruhehína. Upéichante avei omboguejy akãnundu ha ojuka sevo’ikuéra.

Ñemboheta: Ha’aingue rupi, ñambyty ipoty mbarete vove, ñamokã kuarahype ha upéi ñamboyvyguy jasypoapy térã jasyporundy rupi.

Manzanilla (Anthemis arvensis)

Es una planta herbácea, aromática anual nativa de Europa, de unos 50 cm de altura, de la familia de las margaritas.

Florece hacia finales de primavera, amarillas, hermafroditas en el disco.

Crece fácilmente en nuestro clima, es común ver en el borde de los caminos y terrenos cultivados.

Usos medicinales: Ayuda a aliviar los procesos de inflamación tanto tomándola o usándola externamente. Favorece la cicatrización y normaliza los problemas digestivos. Es un diurético suave. Además es utilizada como febrífugo y vermífugo.

Propagación: Por semillas. Recogemos las flores bien maduras, secamos al sol y guardamos para cultivar entre los meses de agosto y setiembre.

Ajenjo (Artemisia absinthium)

Ko pohã ñana ningo ikarape, hogue rykue isa’y rovya ha iroiterei.

Pohã oguerekóva: Omombaretéva ñande retepy, akãnundupegua, omopotiva sevo’i ha mymbachu’ikuéragui tetepy.

Nemoñembyahyi ha omoingo porã tye-py. Jaipurukuaa avei ñamondyi hagua mymbachu’ieta.

Ñemboheta: Ikatu ñambohapo hakãgui, umi hokyva hapo ypype térã ha’ainguégui.

Okakuaa porãmi korakuépe ha okakuaánte avei yvy ijyvyku’íva ha iporiahúvape.

Ajenjo (Artemisia absinthium)

La planta es de porte pequeño, su hoja contiene una esencia de color verde azulado y un fuerte sabor amargo.

Usos medicinales: Es un tónico estomacal, febrífugo, vermífugo y antiséptico.

Aumenta el apetito y estimula la secreción de jugos gástricos. Es muy útil como repelente de insectos.

Propagación: Se propaga por gajos, esqueje de las raíces o por semillas.

Crece sin dificultad en suelos pobres y arenosos así como en lugares secos y soleados. Prefiere suelo rico en nitrógeno.